سرطان پانکراس (لوزالمعده)

سرطان پانکراس یا لوزالمعده، سرطانی است که از سلول‌های پانکراس ایجاد می‌شود. این سرطان می‌تواند علائم مختلفی ایجاد کند، از جمله درد، کاهش وزن و زردی. عوامل خطر ابتلا به سرطان پانکراس شامل سن، سابقه خانوادگی، چاقی، مصرف دخانیات و دیابت است. همچنین درمان سرطان پانکراس به مرحله و میزان گسترش آن بستگی دارد. بطور کلی آگاهی از نشانه‌ها و نحوه پیشگیری از این سرطان می‌تواند کمک‌کننده باشد. ما در ادامه به نشانه، دلایل و روش‌های درمان سرطان پانکراس می‌پردازیم. 

سرطان پانکراس یا لوزالمعده چیست؟

سرطان پانکراس زمانی شروع می شود که سلول‌های غیر طبیعی در پانکراس به طور غیر قابل کنترلی رشد و تقسیم می شوند و توده ای به نام تومور را تشکیل می دهند. پانکراس غده ای عمیق در شکم، بین معده و ستون فقرات است. آنزیم هایی برای کمک به هضم و هورمون هایی برای کنترل قند خون تولید می کند.

اندام هایی مانند پانکراس از سلول ساخته شده اند. معمولا سلول‌ها زمانی که بدن به آنها نیاز دارد، برای ساخت سلول‌های جدید، تقسیم می‌شوند. وقتی سلول ها پیر می شوند، می میرند و سلول‌های جدید جایگزین آن‌ها می شوند.

گاهی اوقات این فرآیند مختل می شود. سلول های جدید زمانی تشکیل می شوند که بدن به آنها نیاز ندارد یا سلول های قدیمی نمی میرند. سلول های اضافی ممکن است توده ای از بافت به نام تومور تشکیل دهند. برخی از تومورها خوش خیم هستند، یعنی غیر طبیعی هستند اما نمی توانند به سایر قسمت های بدن حمله کنند. تومور بدخیم سرطان نامیده می شود. سلول ها به طور غیر قابل کنترل رشد می کنند و می توانند به سایر بافت ها و اندام ها گسترش یابند.

حتی زمانی که سرطان به سایر نواحی بدن گسترش می یابد، اگر از پانکراس شروع شده باشد، همچنان سرطان پانکراس نامیده می شود. سرطان پانکراس اغلب به کبد، دیواره شکم، ریه ها، استخوان ها و یا غدد لنفاوی گسترش می یابد.

انواع سرطان پانکراس

سرطان پانکراس می‌تواند به دو نوع اصلی تقسیم شود:

• سرطان پانکراس اپیتلیال
• سرطان پانکراس غیراپیتلیال

سرطان پانکراس اپیتلیال

این نوع سرطان پانکراس بیشترین شیوع را دارد و در سلول‌های غده‌ای پانکراس که آنزیم‌های هضمی تولید می‌کنند، شکل می‌گیرد. در این دسته، سرطان پانکراس از نوع غددی (adenocarcinoma) است که حدود 90٪ تا 95٪ موارد سرطان پانکراس را تشکیل می‌دهد. سرطان پانکراس اپیتلیال شامل سرطان داروینی (در سلول‌های لوله‌ای پانکراس) و سرطان موکوس (در سلول‌های مخاطی پانکراس) می‌شود.

سرطان پانکراس غیراپیتلیال

این نوع سرطان پانکراس شیوع کم تری دارد و از سلول‌های غیرغده‌ای در پانکراس شکل می‌گیرد. نمونه‌هایی از سرطان پانکراس غیراپیتلیال شامل سرطان سلول‌های جزری (neuroendocrine tumors) و سرطان آکانتوسلولار (acinar cell carcinoma) می‌باشد. سرطان سلول‌های جزری به دلیل تولید هورمون‌ها در سلول‌های جزره‌های لانگرهانس پانکراس مشخص می‌شود.

هر دو نوع سرطان پانکراس می‌توانند در مراحل مختلفی از پانکراس شکل بگیرند و بسته به جایگاه و اندازه تومور، درمان‌های متفاوتی را ممکن می‌سازند. تشخیص دقیق و تعیین نوع سرطان پانکراس بر اساس بیماری‌شناسی و آزمایشات مختلف توسط پزشک متخصص انجام می‌شود.

سرطان پانکراس چه علائمی دارد؟

سرطان پانکراس ممکن است علائم مبهم و غیر قابل توضیحی ایجاد کند، مانند:

• درد، معمولا در شکم یا کمر
• کاهش وزن
• یرقان (زردی پوست، چشم یا هر دو) با خارش یا بدون آن
• بی اشتهایی
• تهوع
• هر نوع تغییر در مدفوع
• التهاب پانکراس (تورم پانکراس)
• دیابت جدید‌الظهور

اگر یک یا چند مورد از این علائم را تجربه می کنید، اکیداً از شما درخواست می کنیم که فوراً با پزشک خود صحبت کنید و به سرطان پانکراس اشاره کنید. خستگی، ضعف و افسردگی نیز از علائم دیگر هستند. فردی که سرطان پانکراس پیشرفته دارد ممکن است مایع در شکم و لخته های خون نیز داشته باشد.

آیا سرطان پانکراس کشنده است؟

متخصصان می‌گویند حدود 95٪ از افراد مبتلا به سرطان پانکراس می‌میرند. این سرطان بسیار مهلک است زیرا در مراحل ابتدایی که تومور قابل درمان است، معمولا هیچ علامتی وجود دارد. سرطان لوزالمعده در مراحل پیشرفته کشف می‌شود که در آن زمان ممکن است درد شکم یا زردی رخ دهد.

روش های تشخیص سرطان پانکراس

برای تشخیص سرطان پانکراس یک سری آزمایش‌ها وجود دارد که عبارتند از:

آزمایش های تصویری

این آزمایش‌ها تصاویری از داخل بدن نمایش می‌دهند. آزمایش‌های تصویری مورد استفاده برای تشخیص سرطان پانکراس شامل التراسونوگرافی، اسکن CT، اسکن MRI و گاهی اوقات اسکن توموگرافی گسیلی مثبت نیز هستند که به PET scan نیز معروف هستند.

استفاده از اسکوپ با اولتراسوند

اولتراسونوگرافی آندوسکوپی، یا به اختصار EUS، یک آزمایش برای گرفتن تصاویر از دستگاه گوارش و اندام‌ها و بافت‌های نزدیک است. 

گرفتن نمونه بافت برای آزمایش

بیوپسی یک روش برای گرفتن نمونه کوچکی از بافت برای آزمایش در آزمایشگاه است. 

آزمایش خون

آزمایش‌های خون ممکن است پروتئین‌هایی به نام نشانگرهای تومور نشان دهند که توسط سلول‌های سرطان پانکراس تولید می‌شوند. 

آزمایش های ژنتیک

اگر تشخیص سرطان پانکراس دارید، با تیم بهداشتی خود درباره آزمایش‌های ژنتیک صحبت کنید. آزمایش‌های ژنتیک از نمونه خون یا ترشحات دهان برای جستجوی تغییرات DNA ارثی که خطر ابتلا به سرطان را افزایش می‌دهند، استفاده می‌کنند.

روش های درمان سرطان پانکراس

انواع مختلفی از درمان برای بیماران مبتلا به سرطان پانکراس وجود دارد. این درمان‌ها عبارتند از:

• جراحی
• پرتودرمانی
• شیمی‌درمانی
• شیمی‌ پرتودرمانی

سوالات متداول

علائمی که نباید نادیده گرفت!

تشخیص زودهنگام سرطان پانکراس، شانس موفقیت درمان را به میزان قابل توجهی افزایش می‌دهد. بنابراین، اگر هر یک از علائم ذکر شده را مشاهده کردید، هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید. دکتر مرتضی نایبی متخصص بیماری‌های داخلی و فوق‌تخصص گوارش و کبد هستند. ایشان سابقه‌ای طولانی در زمینه تشخیص و درمان بیماری‌های گوارشی، از جمله سرطان پانکراس دارند. شما می توانید در صورت داشتن هرنوع علائم و سابقه خانوادگی، با ما در مطب دکتر نائبی در تماس باشید تا ایشان بهترین روش‌های درمانی را به شما ارائه دهند.