هیستروسکوپی یا آندوسکوپی رحم یک روش تشخیصی و درمانی مهم است که به پزشک اجازه می دهد مستقیما بخش های داخلی رحم را مشاهده کرده و در صورت نیاز اقدامات درمانی را انجام می دهد.
این فرایند تخصصی با استفاده از ابزاری به نام هیستروسکوپ انجام میشود که یک لوله باریک و منعطف و مجهز به نور و دوربین است که از طریق واژن به دهانه رحم راه پیدا کرده و بدون ایجاد برش بر روی شکم تشخیص و درمان مشکلات مختلف صورت می پذیرد.
هیستروسکوپی چیست؟
هیستروسکوپی به اقدامی تخصصی گفته میشود که پزشک می تواند با استفاده از دوربین فضای داخلی رحم را مستقیما مشاهده کند.
هیستروسکوپی نوعی روش تشخیصی و درمانی محسوب میشود که بدون نیاز به جراحی و بخیه و بدون اعمال برش بر سطح شکم پزشک می تواند از طریق راه های طبیعی بدن به رحم راه پیدا کرده و مشاهدات لازم صورت می پذیرد.
این روش گاهی برای تشخیص و گاهی برای درمان همزمان انجام میشود، متخصصان می توانند انواع توده ها و مشکلات رحمی را مشاهده کرده و در صورت نیاز همان لحظه از ابزارهای جراحی مخصوص استفاده می کنند تا بیمار نیازی به عمل مجدد نداشته باشد.
چرا آندوسکوپی رحم انجام میشود؟
یکی از مهمترین راه های تشخیص بیماری های زنان و درمان آنها هیستروسکوپی است، پزشکان این اقدام را در موارد مختلف انجام می دهند تا به حفظ سلامت بانوان و رفع سریع تر مشکلات کمک کنند.
بررسی و درمان خونریزی های غیرطبیعی
بانوانی که قاعدگی های بسیار شدید یا طولانی را سپری می کنند باید برای بررسی وضعیت رحم به پزشک مراجعه کنند.
متخصصان از جمله دکتر مرتضی نایبی معتقدند که قاعدگی های طولانی با خونریزی های زیاد یا خونریزی بین دو دوره پریود اصلا طبیعی نیست.
به همین دلیل از روش هیستروسکوپی استفاده می کنند تا بخش داخلی رحم یا آندومتر را به دقت بررسی کنند. در این مشاهدات علت خونریزی های بعد از یائسگی و هر نوع مشکل در قاعدگی مشخص خواهد شد.
برداشتن توده های خوش خیم
پولیپ و فیبروم از شایع ترین توده هایی هستند که در رحم باعث ایجاد درد و خونریزی میشوند، پولیپ ها توده های بافتی نرم هستند و فیبروم های زیر مخاطی توده های عضلانی را تشکیل می دهند.
پزشکان از طریق هیستروسکوپی یا آندوسکوپی رحم می توانند بدون باز کردن شکم این توده ها را مشاهده و در صورت نیاز از رحم خارج می کنند.
بررسی علل ناباروری و سقط مکرر
بسیاری از بانوانی که تجربه سقط مکرر را دارند این عارضه را به دلیل مشکلات و اختلالات رحمی تجربه می کنند یا اینکه فضای داخلی رحم به گونه ای است که جنین بعد از تشکیل نمی تواند لانه گزینی درستی داشته باشد.
پزشکان با هدف بررسی چسبندگی رحم، بافت های فضای داخلی رحم را بررسی نموده و برای ارزیابی ناهنجاری های ساختاری هم از هیستروسکوپی استفاده می کنند.
آمادگی برای IVF
یکی از اقدامات درمانی مهم برای رفع ناباروری لقاح آزمایشگاهی یا آی وی اف است، پزشکان قبل از اینکه انتقال جنین را در این روش انجام دهند هیستروسکوپی را اولویت قرار داده تا مطمئن شوند که هیچ مانعی برای رشد و کاشت جنین وجود ندارد.
با این روش تشخیصی پزشک می تواند التهاب یا پولیپ های ریز را شناسایی کرده و زمان انتقال جنین را به تاخیر می اندازند.
خارج کردن آی یی دی
برای اینکه آی یو دی به درستی و بدون مشکل از رحم خارج شود نخی در انتهای آن وجود دارد، معمولا پزشکان آی یو دی را با دقت بیشتری از رحم خارج می کنند تا مبادا آسیبی از آن بر جای بماند.
پزشکان برای جابه جایی محل آی یو دی یا خارج کردن آن از ابزارهایی استفاده می کنند که برای افزایش دقت کار خود آندوسکوپی رحم نیز همزمان انجام خواهد شد.
نمونه برداری
اگر پزشکان در بافت رحم و بخش های مختلف آن به تغییرات خاصی مشکوک شوند برای ارزیابی نقاط غیرطبیعی نمونه برداری را توصیه می کنند.
نمونه برداری طی فرایند هیستروسکوپی انجام میشود تا پزشک علاوه بر دسترسی به بافت مورد نظر تصاویری را از بخش های مجاور، اندازه و ساختار توده احتمالی کسب نمایند و نمونه برداری را با دقت بالا و کمترین خطا انجام خواهند داد.
مراحل انجام هیستروسکوپی
هیستروسکوپی اگر با هدف تشخیص یا درمان انجام شود نیاز است که بیماران مراحل خاصی را سپری کنند که با توجه به نظر پزشکان و شرایط بیماران این اقدامات صورت می پذیرد.
آمادگی قبل از عمل
به طور کلی بانوان باید برای این دسته از جراحی ها یک هفته بعد از به پایان رسیدن قاعدگی اقدام کنند. اگر پزشک برای بیمار بیهوشی عمومی یا نیمه بیهوشی را در نظر داشته باشد بیمار باید ۸ ساعت تا ۱۲ ساعت ناشتا باشند.
شروع فرآیند بیهوشی
بیمار بر روی تخت مخصوص معاینه زنان قرار می گیرد، پزشکان با توجه به وضعیت فرد نوع بیهوشی را انتخاب می کنند که اگر فقط نیاز به سر کردن دهانه رحم باشد از بی حسی موضعی استفاده می کنند.
اما برای عمل های پیچیده تر بی حسی کمر به پایین یا اسپینال استفاده شده و در صورتی که پزشک صلاح بداند و احتمال انجام جراحی درمانی وجود داشته باشد بیهوشی عمومی کوتاه برای بیمار لحاظ میشود.
ورود هیستروسکوپ
پزشکان برای اینکه بتوانند ابتدا تصاویر دقیق از دهانه رحم و بخش های مختلف آن دریافت کنند هیستروسکوپ که یک ابزار بسیار ظریف است از طریق واژن به سمت دهانه رحم هدایت می کنند.
لوله باریک هیستروسکوپ از طریق واژن و دهانه رحم به فضای داخلی رحم راه پیدا می کند، در این روش نیازی نیست که برشی در سطح پوست یا بخش های مختلف اعمال شود.
باز کردن فضای رحم
برای اینکه پزشک بتواند دیواره های رحم را به خوبی مشاهده کند از گاز دی اکسید کربن یا مایعی مثل سرم نمکی استفاده می کنند.
پمپاژ آن به داخل رحم باعث میشود تا دیواره های به هم چسبیده رحم از هم فاصله گرفته و فضا کاملا شفاف و قابل رویت خواهد شد.
بررسی و درمان
پزشکان زوایای مختلف رحم، لوله های فالوپ و بافت آندومتر را از طریق مانیتور مشاهده می کنند، در صورتی که پزشک صلاح بداند در ادامه جراحی اقدام به برداشتن فیبروم ها می کند.
این ابزارهای کوچک شرایطی را فراهم می سازند تا علاوه بر مشاهده مشکل، در صورت لزوم پزشک اقدام به درمان و خارج کردن ضایعات رحمی می کنند.
عوارض و خطرات آندوسکوپی رحم
آندوسکوپی رحم هم می تواند مانند سایر روش های تشخیص یا درمانی عوارض و خطرات احتمالی را ایجاد کند.
از شایع ترین عوارضی که ممکن است بعد از این عمل تجربه کنید گرفتگی عضلانی و کرامپ شکمی است که حسی شبیه به قاعدگی ایجاد می کند اما با مسکن های ساده قابل کنترل است.
برخی از افراد بعد از هیستروسکوپی لکه بینی یا خونریزی خفیف را تجربه می کنند، مشاهده لکه های قهوه ای یا قرمز روشن تا یک هفته بعد از عمل نگران کننده نیست.
اگر سرگیجه یا خستگی موقت را بعد از هیستروسکوپی تجربه می کنید احتمالا بدن نسبت به داروهای بیهوشی عمومی یا قوی واکنش نشان می دهد که به مرور زمان این حالت برطرف میشود.
اما عوارض هیستروسکوپی زمانی خطرناک و نگران کننده هستند که مشکلاتی مثل سوراخ شدن رحم به دلیل آسیب های دیواره رحم اتفاق بیفتد.
همچنین خونریزی های شدید یا عفونت می تواند سلامت فرد را به خطر انداخته و باعث تب بالا، درد شدید لگن و ترشحات بدبو میشود.
پزشکان گاها در مورد عوارض ناشی از مایع پرکننده هشدار لازم را به بیمار می دهند، اگر این مایع جذب جریان خون شود باعث عوارضی مثل مشکلات قلبی و تنفسی خواهد شد.
همچنین آسیب به گردن رحم بر اثر هیستروسکوپی چندان رایج نیست اما می تواند عارضه ای خطرناک و جدی باشد.
چه کسانی نباید هیستروسکوپی انجام دهند؟
هیستروسکوپی به عنوان یک روش تشخیصی و درمانی اگر چه اثربخش و کاربردی است اما برای همه بیماران مورد استفاده قرار نمی گیرد.
منع مطلق این روش تشخیصی و درمانی برای دوره های حساس مثل بارداری وجود دارد.
اگر عفونت فعالی در دستگاه تناسلی وجود داشته باشد یا فرد به سرطان های تهاجمی دهانه رحم مبتلا باشند چنین روشی به هیچ عنوان به آنها توصیه نمیشود.
بیماری های قلبی و تنفسی بسیار شدید مانع از انجام آندوسکوپی رحم میشود، همچنین پزشکان این روش را برای مبتلایان به توده های بزرگ رحمی هم مناسب نمی دانند.
اگر افراد به چسبندگی های شدید مبتلا باشند یا اختلالات انعقادی خون داشته باشند همیشه کاندیدای مناسبی برای این جراحی نیستند.
بدون دیدگاه