اختلال بلع (دیسفاژی) به معنای مشکل در فرایند بلعیدن غذا و مایعات است. این اختلال می‌تواند به دلیل مشکلات عضلانی یا عصبی در سیستم بلعی، مشکلات ساختاری در طرح بلعی یا مشکلات مرتبط با مسیر بلعی (مثلاً تنگی در مری، مشکلات در مری و یا مشکلات در مری و معده) رخ دهد
انواع اختلال بلع یا دیسفاژی
در طبقه‌بندی اختلالات بلع، دو نوع اصلی وجود دارد:
اختلال بلع حاد (کوتاه مدت)
این نوع اختلال معمولاً به علت مسائل مؤقتی مانند التهاب حلق، آسیب یا بیماری‌های دهان و گلو، وضعیت نامناسب بدن در حین بلعیدن (از جمله نشستن یا خوردن با سر بسته) و یا تنگی موقتی در مری (مانند حالت استرس یا عصبی بودن) رخ می‌دهد. این نوع اختلال معمولاً بهبود می‌یابد و به صورت موقتی است.
اختلال بلع مزمن
در این نوع اختلال، مشکلات بلعی برای مدت زمان طولانی و پایدار وجود دارد. ممکن است به دلیل مشکلات ساختاری در عضلات بلعی، آسیب عصبی، مسائل عضلانی در مری، تغییرات ساختاری در مری و معده، اختلالات عصبی مرکزی و سایر علل باشد. این نوع اختلالات به تشخیص و درمان مستلزم مشاوره پزشک متخصص گوارش است.
چه عللی سبب اختلال بلع می شود؟
اختلال بلع می‌تواند به چندین علت مختلف رخ دهد. در زیر برخی از علل و عوامل مشترک اختلال بلع را بررسی می‌کنم:
مشکلات عصبی
مشکلات در سیستم عصبی مرکزی یا سیستم عصبی محیطی می‌تواند منجر به اختلال بلع شود. برخی از این مشکلات شامل سکته مغزی، آسیب عصبی، اسکلتی عصبی، التهاب عصبی و بیماری‌های عصبی مانند پارکینسون و التهاب چشم عصب است.
مشکلات عضلانی
ضعف عضلات مرتبط با فرایند بلعیدن می‌تواند موجب اختلال بلع شود. مثال‌هایی از این نوع مشکلات شامل میاستنیا گراویس، بیماری موتور نون و بیماری هنتینگتون است.
مشکلات ساختاری
تغییرات ساختاری در قسمت‌های مختلف سیستم بلعی می‌تواند مانع صحیح بلعیدن شود. این تغییرات می‌تواند به دلیل عفونت‌های مزمن، آسیب، تورم، زخم، تومورها، تنگی‌ها و التهابات در گلو، مری، معده و دستگاه گوارش باشد.
مشکلات عاطفی و روانی
استرس، اضطراب، افسردگی و تنش عاطفی می‌توانند به برخی افراد باعث اختلال بلع شوند.
مصرف مواد مخدر و الکل
مصرف بیش از حد مواد مخدر و الکل می‌تواند منجر به اختلالات بلعی شود.
بیماری‌های گوارشی
برخی از بیماری‌های گوارشی مانند ارتجاع مری-معده، زخم معده، ریفلاکس گوارشی و تنگی در مری می‌توانند به اختلال بلع منجر شوند.
اختلال بلع باید توسط پزشک تشخیص داده شود و بسته به علت مشکل، طرح درمان مناسب شامل داروها، تغییرات رژیم غذایی، تمرینات عضلانی و در برخی موارد جراحی ممکن است.
فردی که اختلال بلع دارد، چه علائمی دارد؟
افرادی که دچار اختلال بلع هستند، ممکن است با علائم و نشانه‌های زیر روبرو شوند :
سختی در فرآیند بلعیدن
این نشانه همانند این است که فرد حس کند مانعی در بلع غذا یا نوشیدن مایعات وجود دارد. این مشکل می‌تواند به دلیل ضعف عضلات بلع، احساس تنگی در مری یا کشش عصبی ایجاد شود.
احساس قرار داشتن مانع در گلو برای بلع
برخی افراد ممکن است حس کنند که مانعی در قسمت پایینی گلو وجود دارد که به آن مانع می‌شود و مانع از صحیح بلعیدن می‌شود. این احساس می‌تواند ناخوشایند و آزاردهنده باشد.
خفگی و سرفه در هنگام بلعیدن
این علامت ممکن است در هنگام بلعیدن غذا یا نوشیدن مایعات رخ دهد. افراد ممکن است حس خفگی، سرفه یا انسداد در مسیر بلعیدن تجربه کنند. این ممکن است نشان از ورود غذا یا مایعات به مسیر تنفسی یا ضعف عضلات بلعی باشد.
درد و ناراحتی هنگام بلعیدن
برخی افراد ممکن است در هنگام بلعیدن درد یا ناراحتی در ناحیه گلو، مری یا عضلات بلعی احساس کنند. این ممکن است به دلیل التهاب، زخم، تورم، تنگی یا مشکلات ساختاری دیگر در این مناطق باشد.
کاهش وزن ناخواسته
اختلال بلع و مشکلات مرتبط با آن می‌تواند منجر به کاهش وزن ناخواسته شود. این ممکن است به دلیل مشکلات در مصرف غذا و تغذیه ناکافی در نتیجه بلع نامناسب باشد.
عفونت‌های تنفسی مکرر
افراد با اختلال بلع ممکن است به دلیل ورود غذا یا مایعات به مسیر تنفسی عفونت‌های تنفسی مکرر داشته باشند.
در صورت تجربه هر یک از این علائم، باید با پزشک متخصص خود مشورت کنید تا وی دلیل عدم بلع را تشخیص داده و بهترین درمان ممکن را به شما توصیه کند.
روش های تشخیص دیسفازی
پزشک شما ممکن است برخی از آزمایش های زیر را درخواست دهد تا به بررسی و تشخیص مشکلات مرتبط با گلو و مری بپردازد:
آندوسکوپی فوقانی یا EGD
در این روش، یک لوله انعطاف‌پذیر با دوربین در انتها، از دهان و از طریق مری به معده وارد می‌شود. پزشک می‌تواند تغییرات مری را مشاهده کند، از جمله بافت اسکار یا وجود انسداد در داخل مری و گلو.
مانومتری
این آزمایش فشارسنجی با استفاده از یک لوله وابسته به یک رکوردر فشار، فشار عضلات گلوی شما هنگام بلع را اندازه‌گیری می‌کند.
آزمایش امپدانس و PH
این آزمایش برای اندازه گیری میزان اسید موجود در مری و به مدت زمان مشخص و معمولا به مدت 24 ساعت صورت می گیرد. این آزمایش می تواند در تشخیص بیماری هایی همچون GERD کمک کند.
تست بلع باریم
در این روش با استفاده از بلع غذاها و مایعات حاوی باریم، تصاویری با استفاده از اشعه ایکس از حلق و دهان گرفته می شود. این آزمایش به پزشک متخصص این امکان را می دهد تا هر نوع مشکلی را در اختلال بلع تشخیص دهد.
ازوفاگرام
در این روش، مایع یا قرص حاوی باریم بلعیده می شضود و سپس توسط اشعه ایکس مشکل ظاهر می شود. پزشک با مشاهده گلو هنگام بلع، تصاویر اشعه ایکس را مورد بررسی قرار می دهد تا عملکرد مری را ارزیابی کند.
آزمایش خون
پزشک ممکن است درخواست آزمایش خون دهد تا مشکلات پنهانی و نهفته و کمبود تغذیه را مورد بررسی قرار دهد که این خود ممکن است سبب بروز اختلالاتی در مشکل بلع شود.
انواع روش های درمانی دیسفاژی
برای درمان اختلال بلع یا دیسفاژی نیاز است تا یکی از روش های زیر پیش گرفته شود :
تغییر در سبک و رژیم غذایی
یکی از اولین روش‌های درمان دیسفاژی تغییر در رژیم غذایی است. این شامل استفاده از غذاهای نرم و آسیاب شده، خوردن غذاها به صورت کوچک و مکرر، آهسته خوردن و خوردن با آب یا مایعات است. همچنین، اجتناب از موادی که می‌توانند مسدود کننده باشند مانند غذاهای خشک، آبنبات و خرده‌های خوراکی می‌تواند مفید باشد.
تمرینات عضلانی
تمرینات عضلانی دهان و گلو می‌توانند به تقویت عضلات بلعی و بهبود فرایند بلع کمک کنند. این تمرینات شامل تمرینات استحکام بلعیدن، تمرینات تنفسی و تمرینات کمکی مانند تمرینات با بالشتک و تراپی‌های عضلانی می‌شود. معمولاً روش‌های تمرین عضلانی توسط توانبخشی حرفه‌ای تعیین و تمرینات به صورت منظم و با راهنمایی صحیح انجام می‌شوند.
دارو درمانی
در برخی موارد، استفاده از داروها می‌تواند در درمان دیسفاژی مفید باشد. مثلاً، برخی داروها می‌توانند عضلات بلعی را تقویت کنند، عوارض التهابی را کاهش دهند یا کنترل علائم مشابه اسیدزایی معده را بهبود بخشند. در هر صورت، نوع دارو و دوز آن باید توسط پزشک معالج تعیین شود.
جراحی
در برخی موارد شدید دیسفاژی که به داروها و سایر روش‌های درمانکه درمانی پاسخگو نیستند، ممکن است نیاز به جراحی داشته باشد. در این حالت، جراحی می‌تواند شامل ترمیم یا تقویت عضلات بلعی، برطرف کردن تنگی‌ها یا ضعف‌های ساختاری، یا حذف موانع فیزیکی مانند تومورها یا زخم‌ها باشد.
بدون دیدگاه