ورم معده یا گاستریت به التهاب پوشش داخلی معده گفته می شود. پوشش معده بافتی نرم است که از معده در برابر انواع اسیدها، آنزیم‌ها و سایر میکروارگانیسم‌ها محافظت می‌نماید. ورم معده زمانی رخ می‌دهد سیستم ایمنی بدن یک عامل خطر را در این قسمت شناسایی می‌نماید و با ایجاد التهاب به مبارزه با عفونت‌ها می‌پردازد و به فرآیند بهبودی کمک می‌نماید.
انواع ورم معده
- ورم معده حاد: به صورت ناگهانی و موقتی ایجاد میشود.
- ورم معده مزمن: یک بیماری طولانی مدت است که در برخی موارد ممکن است بیماران اصلا از بیماری خود اطلاع نداشته باشند. ورم معده مزمن به تدریج پیشرفت می‌کند و مشکلات جدی را ایجاد می‌کند.
- ورم معده فرسایشی: عامل بیماری باعث از بین رفتن پوشش معده و ایجاد زخم‌هایی روی پوشش معده میشود. این عامل در اکثر موارد یک ماده‌ی شیمیایی مانند اسید، صفرا، الکل و یا مواد مخدر است.
- ورم معده غیرفرسایشی: همان طور که از نام آن مشخص است باعث ایجاد تغییرات فرسایشی روی دیواره‌ی معده و تحریک آن شود. نوعی از ورم معده غیرفرسایشی که به آن ورم معده آتروفیک نیز می‌گویند باعث نازک شدن و یا تحلیل رفتن پوشش معده میشود و مشکلات گوارشی را برای بیمار ایجاد می‌نماید.
علت ایجاد ورم معده
همان طور که اشاره کردیم ورم معده به دلیل پاسخ ایمنی بدن به عاملی است که در معده وجود دارد. سیستم ایمنی با ارسال سلول‌های التهابی به پوشش معده در مبارزه با عفونت‌ها و ترمیم بافت مشارکت می‌کند. عامل اصلی که باعث ایجاو ورم معده می شود شامل این موارد میشود:
عفونت
شایعترین دلیل ورم معده عفونت‌های باکتریایی و ویروسی هستند که واکنش‌های کوتاه مدت را ایجاد می‌کند و معمولاُ به صورت خود به خود از بین می‌رود. هلیکوباکتر پیلوری یکی از شایعترین باکتری‌هایی است که باعث ورم معده مزمن میشود. برخی عفونت‌های انگلی و یا قارچی نیز می‌توانند باعث ورم معده حاد و یا مزمن شود.
مصرف الکل و برخی داروها
مواد شیمیایی موجود در برخی داروها و یا مصرف زیاد الکل می‌تواند باعث فرسایش شیمیایی پوشش معده شده و ورم معده فرسایشی را ایجاد کنند. داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند آسپرین و ایبوپروفن شایعترین علت ورم معده حاد است.
بیماری های خود ایمنی
برخی از بیماری‌های خودایمنی باعث ایجاد التهاب مزمن میشود. در این بیماری‌ها سلول‌های ایمنی به سلول‌های بدن خود بیمار حمله می‌کنند و منجر به ایجاد عوارضی مانند ورم معده می‌شوند.
کاهش میزان خون
یک جراحی بزرگ و یا جراحتی که باعث از دست دادن مقدار زیادی خون شود می‌تواند باعث وروم معده حاد شود. کم خونی ایجاد شده باعث میشود تا خون از سیستم گوارش خارج شده و به سمت اندام‌های حیاتی هدایت میشود. این موضوع می‌تواند مخاط معده را نسبت به مواد شیمیایی داخل ان آسیب پذیر نماید و ورم معده ایجاد شود.
سایر عواملی که باعث ورم معده میشود شامل استرس، پرتودرمانی، شیمی درمانی و رفلاکس معده است.
علائم ورم معده
ورم معده در برخی از بیماران هیچ گونه علامت و عارضه‌ای ایجاد نمی‌کند. در این صورت بیماری برای مدت طولانی‌تر و به صورت شدیدتری ادامه خواهد داشت و زمانی که پوشش معده آسیب‌های جدی دیده باشد علائم آغاز میشود. زمانی که پوشش معده به حدی آسیب دیده باشد که در برابر اسیدها و آنزیم‌ها تحریک پذیر شود علائمی مانند سوءهاضمه شدید و یا زخم معده ایجاد میشود که می‌توانند باعث درد و خونریزی شود. برخی از علائم شایع عبارتند از:
- از بین رفتن اشتها و احساس سیری بلافاصله پس از مصرف غذا
- درد معده
- نفخ
- حالت تهوع و یا استفراغ
در صورتی که ورم معده باعث ایجاد زخم و خونریزی شده باشد خون سیاه در مدفوع و خون سیاه در مدفوع مشاهده میشود.
عوارض ورم معده
در اغلب موارد ورم معده به صورت موقتی بروز پیدا می‌کند و خود به خود بهبود می‌یابد اما در صورتی که ورم مده برای مدت طولانی‌تری ادامه داشته باشد می‌تواند به پوشش معده آسیب وارد نماید. شایعترین عوارض ورم معده شامل این موارد میشود:
زخم معده
زخم معده می‌تواند باعث خونریزی معده و در نهایت کم خونی شود. هم چنین زخم معده در برخی موارد باعث ایجاد اسکار و انسداد در معده میشود.
سپتی سمی
عدم بهبود زخم می‌تواند باعث سوراخ شدن دیواره معده شود. در این شرایط باکتری‌های معده می‌توانند به حفره شکم نفوذ پیدا کنند و باعث عفونت خون یا سپتی سمی شوند.
- از بین رفتن عملکرد مخاط معده و اختلال در هضم و جذب برخی مواد مغذی مانند آهن، اسید فولیک و ویتامین B12
- ورم معده به صورت طولانی مدت می‌تواند باعث تغییراتی در سلول‌های مخاط معده شده و منجر به ایجاد سلول‌های پیش سرطانی شود و خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش بدهد.
تشخیص ورم معده
درد ورم معده در قسمت معده حس میشود (ناحیه‌ی بالای قسمت میانی شکم). بیمار معمولا نمی‌تواند محل دقیق درد را تشخیص دهد و درد را قسمت بالای شکم عنوان می‌کند. در صورتی که ورم معده موجب ایجاد زخم شده باشد محل درد با دقت بیشتری قابل تشخیص است. احساس سوزش معده در این بیماران پس از غذا خوردن بهبود می‌یابد.
پزشک با بررسی سوابق سلامتی بیمار و انجام تصویربرداری اشعه ایکس از قسمت فوقانی دستگاه گوارش می‌تواند ورم معده و یا هرگونه زخم در معده را تشخیص دهد.
در برخی موارد آندوسکوپی و تهیه نمونه‌هایی از بافت معده توصیه میشود.
آزمایش خون، آزمایش مدفوع و آزمایش تنفس هلیکوباکتر پیلوری از دیگر آزمایشاتی هستند که برای بیماران مشکوک به ورم معده تجویز میشود.
درمان ورم معده
وروم معده حاد که به دلیل عفونت ایجاد شده باشد در اغلب موارد پس از اینکه عامل عفونت توسط سیستم ایمین از بین رفت، به مرور بهبود می‌یابد. همچنین در صورتی که برای مدت کوتاهی بیش از حد الکل و یا داروهای خاصی مصرف کرده باشید با قطع مصرف این مواد، دیواره‌ی معده به صورت خود به خود و به تدریج بهبود می یابد.
اما ورم معده مزمن معمولا آسیب‌های شدیدتری وارد می نماید و احتیاج به مداخلات پزشکی دارد.
با توجه به عاملی که باعث بیماری شده است درمان‌های متفاوتی برای ورم معده مزمن موجود است که عبارتند از:
- درمان آنتی بیوتیکی و یا سایر داروها برای از بین بردن هلیکوباکتر پیلوری
- قطع مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی و جایگزین کردن داروهای دیگر
- ترک اعتیاد
- جراحی در مواردی که خونریزی‌های دستگاه گوارش وجود دارد
- تجویز داروهای کاهنده‌ی اسید معده برای سرعت بخشیدن به روند بهبودی
ورم معده رو غذا نخوردن کمک میکنه یا بدتر میکنه؟
درود!
غذا نخوردن معمولاً ورم معده یا گاستریت را بدتر می‌کند، زیرا اسید معده بدون غذا باعث تحریک بیشتر مخاط میشود.
بهتر است وعده‌های سبک و کوچک با فاصله منظم بخورید.